
22 апр. 2011 г.

21 апр. 2011 г.


20 апр. 2011 г.

[Armenian Life]: The Dream of Yergir.
- May 2, 2011 3:21 pm
“I miss Western Armenia, Kars, our Church.”
– Heghine Abrahamyan
By Naira Hambardzumyan
I saw a picture at my friend’s house, a painting of reddish flowers and fruits. My friend told me the artist was Heghine Abrahamyan. I soon found out that for 30 years this woman had taught painting at Panos Terlemezyan College of Fine Arts. She taught such famous Armenian artists as Gregory Khanjian, Levon Kojoyan and Rafael Atoyan. A witness to the genocide, she is now 102 years old. I couldn’t resist calling her and I persuaded her to let me come over and conduct an interview.
When I arrived, she opened her door slowly. I stepped inside and suddenly it seemed as if I had entered another world. Then, she told me her story.
“I was three years old when our family was first deported from Ardahan. But I don’t remember it. I only remember that my father took us to Yerevan. He was a soldier in the Czar’s Army and they appointed him to the military supplier unit of Yerevan. In 1918, my mother died, after which my aunt took me and my brother to Kars,” she said.
Then she paused. Heghine covered her face with her hands and the room was silent. Then she angrily looked at me and shouted: “Do you understand what we have lost? Man is alive with these memories! We are allowed no recollection of our homeland. They erased our story. They ruined our monuments …” She trailed off.
“By the time we got to Kars, the massacres had begun with new force. The Turks had prohibited the Armenians from leaving the city, but my father was a military servant and so we were allowed to collect our belongings and leave. My aunt went to the station to arrange things. She then she returned, confused. Turks had occupied the station; the train had left with our things inside. We lost our possessions again.>>>
9 апр. 2011 г.
ՍԵՂՄՈՒՄ ԵՆՔ ԴԱՍԱԿԱՆՆԵՐԻՆ

«Պատմական վեպը մի ժողովրդի պատմական կյանքի նկարագիրն է: Նա պատկերացնում է յուր մեջ, թե որպես ապրել է եւ որպես գործել է մի ժողովուրդ, պատկերացնում է նրա մտավոր ու բարոյական հատկությունները, մի խոսքով, ներկայացնում է հնադարյան մարդուն յուր բուն, նախնական կերպարանքով, որը ժամանակների ընթացքում փոխվել եւ ներկա սերնդի համար մոռացվել էր: Մենք կարդում ենք նրա մեջ մեր թագավորների, մեր իշխանների անունները, ծանոթանում ենք նրանց ներքին կռիվների ու արտաքին պատերազմների հետ, գիտենք, թե որը որքան տարի տիրեց կամ ինչ լավ եւ վատ գործեր կատարեց,-այդ բոլորը գիտենք մենք: Բայց թե ինչպե՞ս էր կազմակերպված նրանց ընտանեկան կյանքը, ի՞նչ տեսակ տների մեջ էին ապրում, մի խոսքով, իբրեւ մարդ, նրանց ընտանեկան եւ հասարակական կենցաղավարության մասին` մեր պատմությունը, եթե չասեմ իսպառ, կարող եմ ասել մեծ մասամբ լռում է»,- պատմական վեպի մասին ժամանակին այսպես էր արտահայտվում Րաֆֆին: Չգիտեմ, թե այսօր ինչ սկզբունքով են աշխատում ժամանակակից արձակագիրները, եւ վաղվա ընթերցողը մեր այսօրվա կյանքի, բարքերի եւ կենցաղի մասին ինչ նյութ կկարողանա քաղել իրենց ժառանգություն հասած այդ երկերից: Բայց, որ Րաֆֆու վեպերը կարդալով անցյալի մասին էլ շատ հարցեր նրա համար մութ կմնան` պարզ է: Ավելի ճիշտ, ոչ թե վեպերը, այլ սեղմավեպերը, որոնք ընթերցողին է առաջարկում «Գիտանք» հրատարակչատունը:
Հրատարակչատան տնօրեն Ալեքսանդր Աղաբեկյանը, որ ժամանակին զբաղեցրել է ՀՀ կրթության եւ գիտության փոխնախարարի պաշտոնը, համոզված է, որ նոր սերունդը գիրք չի կարդում, ու մեր պատմավեպերի երկար-բարակ նկարագրություններն ու բարդ գրական լեզուն նպաստում են, որ մարդիկ չկարդան: Երիտասարդներին գրքի հետ բարեկամացնելու լավագույն տարբերակը, նրա կարծիքով, գիրքը նրանց հարմարեցնելն է: Այդ նպատակով տարիներ առաջ պարոն Աղաբեկյանը ձեռնամուխ եղավ հայ դասական գրականության լավագույն նմուշները սեղմավեպի տեսքով ներկայացնելու գործին: «Ձեզ ներկայացվող սեղմավեպերի մատենաշարը ներառում է անցյալի հայ գրողների լավագույն երկերի համառոտ շարադրությունը: Սեղմավեպերը նախատեսված են նրանց համար, ովքեր ցանկանում են կարճ ժամանակում ծանոթանալ հայ ժողովրդի անցյալի գրականությանը եւ պատմությանը»,- ասում է Ալեքսանդր Աղաբեկյանը: Նրա համոզմամբ, սեղմավեպերում օգտագործված սահմանափակ բառաքանակը հնրավորություն է ընձեռում հայերեն սովորողներին հեշտությամբ ընկալել հայ գրականությունը: Վեպի սեղմումն իրականացրել է հանրակրթական սպրոցի բարձր դասարաններում ավելի քան 50 տարի հայոց լեզու եւ գրականություն դասավանդած ուսուցչուհի Արփինե Ավետիսյանը: Նա, ըստ Ալեքսանդր Աղաբեկյանի, խնամքով պահպանել է հեղինակի ոճը եւ նրա ժամանակին բնորոշ լեզվական առանձնահատկությունները թե համառոտ շարադրանքի, թե անփոփոխ վերարտարդրված երկխոսությունների մեջ:
Սեղմավեպի տեսքով արդեն հրատարակվել են Մուրացանի «Գեւորգ Մարզպետունի», Շիրվանզադեի «Քաոս», Դեմիրճյանի «Վարդանանք», Աբովյանի «Վերք Հայաստանի», Շահնուրի «Նահանջը առանց երգի» վեպերը, «Սասունցի Դավիք» էպոսը, հայ գրողների այլ վեպեր: Սեղմավեպերն ուսումնասիրելուց եւ բնօրինակների հետ համեմատելուց հետո պարզեցինք, որ «Նահանջը առանց երգի» վեպը վերաշարադրված է արեւելահայերենով, իսկ Աբովյանի «Վերք Հայստանի» վեպում պահպանված չէ Քանաքեռի բարբառը: Չի պահպանվել նաեւ վեպի առաջաբանը, եւ ընթերցողը, փասետորեն չի ծանոթանում Աբովյանի ծրագրային դրույթներին` նոր գրականության, նոր հերոսի, նոր բովանդակության եւ, առավել եւս, ներ լեզվի մասին: Թեպետ պարոն Աղաբեկյանը նշում է, որ սեղմավեպերը նախատեսված են հիմնականում հայերեն սովորողների համար, սակայն, մեր կարծիքով, չի բացառվում, որ շատ շուտով դրանք մուտք կգործեն դպրոց: Մեր այդ հարցին պարոն Աղաբեկյանը պատասխանեց. «ժողովրդավարության սկզբունքն է, թող ամեն մարդ ընտրի այն, ինչն իրեն հոգեհարազատ է: Ուզում են` թող կարդան ամբողջական տարբերակը»:
Պարոն Աղաբեկյանից տեղեկացանք, որ սփյուռքի նախարարությունից առաջարկ է եղել սեղմավեպերը տեղադրել www.hayernaysor.am կայքում, որից հիմնականում օգտվում են սփյուռքահայ երեխաները, սակայն, նյութական խնդիրների պատճառով, առաջարկը մերժվել է: Ի դեպ, հայկական թերթերից մեկում նշված տեղեկությունն այն մասին, որ սփյուռքի նախարարության կողմից եղել է սեղմավեպերը անգլերեն, ռուսերեն եւ թուրքերեն թանգմանելու առաջարկ, հերքեցին եւ սփյուռքի նախարարությունում, եւ հրատարաչատանը. «Դե,գիտեք, լրագրողները սիրում են ամեն ինչ փոփոխել, ուռճացնել, իրենց ուզած ձեւով ներկայացնել: Չգիտես ինչու` բոլորն այս ձեռնարկը բացասական են համարում»,-նշում է պարոն Աղաբեկյանը,-բայց պահանջարկ կա: Յուրաքանչյուր գրքից երեք հարյուր օրինակ սպառվել է, տպել ենք ամեն անուն գրքից եւս երկու հարյուրական օրինակ»: «Նոյան տապան» գրախանութում ասացին, որ սեղմավեպերի գնորդները հիմնականում դպրոցականներն են: Որոշեցինք պարզել կրթության եւ գիտության նախարարույթան կարծիքը: (Ըստ Ա. Աղաբեկյանի, առաջին չորս սեղմավեպերը`«Գեւորգ Մարզպետունի», «Քաոս», «Վարդանանք», «Սամվել», ներկայացվել են նախարարությունում եւ հավանության արժանացել: Հետագայում, երբ փոխվել է գրախոսող փորձագետը, փոխվել է նաեւ կարծիքը):
Տարօրինակ է, բայց կրթության եւ գիտության նախարարության մամուլի եւ հասարակայնության հետ կապերի վարչությունում սեղմավեպերի գոյության մասին անգամ չէին լսել: Լսել էին կրթության ազգային ինստիտուտում. հայագիտական եւ սոցիալ-մշակութային առարկաների բաժնի վարիչ Արամ Նազարյանն ասաց, որ ոչ թե գրախոսող փորձագետն էր փոխվել, ինչպես պարոն Աղաբեկյանն էր նշում, այլ ազգային ինստիտուտի կարծիքը սեղմավեպերի վերաբերյալ:
Ազգային ինստիտուտի գլխավոր մասնագետ Նաիրա Տողանյանը նշում է. «Վեպը սեղմելու հատուկ կարգ, քաղաքականություն գոյություն ունի, ինչը սեղմավեպի հեղինակի մոտ չի պահպանվում: Օրինակ` այնտեղ, որտեղ կրճատում է եղել, պետք բազմակետեր, կախման կետեր դրվեն, որպեսզի ընթերցողը հասկանա, որ տվյալ հատվածը կրճատված է եւ, հարկ եղած դեպքում, բնօրինակից գտնի ու կարդա համապատասխան հատվածը: Կրթության ազգային ինստիտուտի կողմից ձեռնարկի հեղինակներին անգամ առաջարկ է արվել համապատասխան հանձանաժողով ստեղծել եւ գործին ավելի մասնագիտորեն մոտենալ, սակայն այս առաջարկը մերժվել է»: «Գիտանք» հրատարակչատանը, սակայն, ժխտեցին, թե նման առաջարկություն եղել է: Հետաքրքրվեցինք, պարզեցինք, որ սեղմավեպերը հասցրել են արդեն հատել օվկիանոսը. Գլենդելի երկու խանութներում վաճառվում են հայկական սեղմավեպեր: Մնաք բարով, ակադեմիական հրատարակություններ, հաստափոր հատորներ: 21-րդ դարում` միայն սեղմավեպեր: Պարոն Աղաբեկյանի հավաստմամբ, հերթը «Խաչագողի հիշատակարանինն է»:
ՆԱԻՐԱ ԹՈԽՍԱՆՑ ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
Հ.Գ.-Արխիվ N45(808) 05.11.09