www.eter.am

#6 (872) 09.02.2011

«ԱՆՁՐԵՎԻ ՀԱՐՍ» ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԾԻՍԱԿԱՆ ՏԻԿՆԻԿՆԵՐԻ ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԵՍ-ՄՐՑՈՒՅԹ

Հայկական մշակույթի ամենագեղեցիկ, խորհրդանշական եւ խորհրդավոր արժեքներից են հայոց ծիսական տիկնիկները: Նրանց կերպարների եւ գործառույթների մեջ առավել խոսուն ձեւով են խտացվել եւ մարմնավորվել մեր հավատալիքները: Ժողովուրդը նրանց օժտել է մոգական ուժով, չարը խափանող, վտանգից ու դժբախտությունից զերծ պահող հատկություններով: Տիկնիկների միջոցով ձգտել են ապահովել բերք ու բարիքի առատությունը, պտղաբերությունը, արգասաբերությունը, ընտանեկան եւ անձնական հաջողությունները: Թերափը, Նուրին, Խուճկուլուլուն, Չիչի մաման, Պուռմատիկինը, Ծաղկամերը, Ակլատիզը եւ այլ տիկնիկներ, որ հայի

կենցաղի անբաժան մասն են կազմել, հիմա մոռացվել ու անտեսվել են: Այսօր մեզանում քիչ թե շատ հայտնի տիկնիկը Նուրի տիկնիկն է եւ նրան ուղեկցող ծեսը: Նուրին պատրաստում էին անձրեւի եւ երաշտի օրերին: Տարբեր գավառներում նրանք տարբեր անվանումներ ունեին, բայց ամենատարածված տարբերակը

Նուրին էր կամ Անձրեւի հարսը (Թերափ, Խուճուրուրուկ, Չիչի մամա, Մամա չթթիկ, Չամչա խաթուն, Ալլապիտիկ եւ այլն): Նուրին երաշտի ժամանակ հայ գյուղացու միակ փրկությունն էր: Նա հայտնվում էր Ծաղկազարդի տոնին եւ երաշտ եղած ժամանակ: Ժողովրդական պատկերացումների համաձայնª Նուրին սիրունիկ էր ու խատուտիկ, ծաղկազարդ ու գեղեցիկ: Ժողովուրդը հավատում էր, որ Նուրիի աչքերից էին ծնվում շաղն ու ցողը, անձրեւի կաթիլները: Նա բարեսիրտ է ու գթառատ: Երբ մարդ ու անասուն տառապում են ջրի սակավությունից, Նուրին արտասվում է, եւ նրա արցունքներով թրջված հողն ու արտերը կենդանանում են, ծիլ ու ծաղիկ տալիս: Նուրիի շապիկը լուսակերտ էր ու նկարազարդ, իսկ նրա մեջքի գոտին ծիածանն էր: Նուրիին ուղեկցող ծեսը կարեւոր էր հայ գյուղացու համար:

Նույնիսկ մեր օրերում այն չի մոռացվել եւ պահպանվել է որոշ գյուղերում: Յուրահատուկ նշանակություն ունեին խմորից պատրաստված տիկնիկներըª Ասիլիկ-Վասիլիկները (այլ անվանումներըª Ասիլ-Վասիլ, Ասիլ-Բասիլ, Վասիլիկ, Տիկին, Խրձիկ եւ այլն): Ծիսական այս տիկնիկները թխվում էին Ամանորի նախօրեինª գալիք տարվան ուղղված գուշակություններ անելու եւ բարիք ապահովելու նպատակով: Ասիլիկ-Վասիլիկները տարբեր կերպարանք էին ստանումªկախված նրանից, թե ում կամ ինչի համար էին գուշակություններ անելու տվյալ տիկնիկի միջոցով: Վասիլիկները կարող էին լինել մարդու, կենդանու, քսակի տեսքով: Ծիսական Տարեհացի (Կրկենի, Դովլաթ Կրկենի, Կլոճ, Փուռնիկ եւ այլն) խմորից մի կտոր էին պոկում, համապատասխան տեսք էին տալիսª զարդարելով չամիչով, ընկույզով, վրան ձու էին քսում, որ գեղեցիկ լինի: Արական սեռի տիկնիկները պիտի պարտադիր գոտի եւ արական խորհրդանիշ ունենային:

Գուշակություն անում էին ըստ թխվող տիկնիկի փքվելու

աստիճանի. եթե փքվեր, հաջողության նշան էր, եթե սմքերª հակառակը: Օրինակ, եթե թխվելու ընթացքում կանացիակերպ տիկնիկի փորը ուռչեր, ապա գալիք տարում տանը երեխա էր ծնվելու:Կային նաեւ Վասիլիկների հետ կապված այլ հավատալիքները: Հայտնի ծիսական տիկնիկներ էին Ուտիս տատը եւ Պաս պապը£ Նրանք ներքին խորհրդանշական եւ իմաստային կապ ունեն միմյանց հետ: Նրանց ծիսական իմաստն ու դերը ամբողջանում է այն տոների եւ ծեսերի համալիրում, որտեղ հայտնվում են այս տիկնիկները. Ուտիս տատըª Բարեկենդանին, Պաս պապըª Մեծ պահքին:

Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում այն տիկնիկները, որոնք հարսանիքից մի քանի օր առաջ թաքուն պատրաստում էր հարսնացուի տատիկը կամ մայրը: Տիկնիկը օժիտի բաղկացուցիչ մասն էր կազմում: Այն հաճախ ունենում էր հղի կնոջ տեսք: Փոխանցվում էր մորից ավագաղջկան: Տիկնիկը հարսնացուի համար խորհրդատու եւ զրուցակից էր հանդիսանում: Ծիսական ամենագեղեցիկ տիկնիկներից է Համբարձման տոնի տիկնիկը` Վիճակի Արուսը: Տարածված էին նաեւ ավելից պատրաստված տիկնիկները: Տան աչքի ընկնող մասում կախված զարդարուն ավելը կոչվում էր Պուրպիկ: Պատրաստել են նաեւ զարդարուն Ջնջան ավելներ, որոնցով մաքրել են հացի փշրանքները սեղանից: Ցավոք, մեր մշակույթի ամենագեղեցիկ արժեքներից մեկըª հայկական ծիսական տիկնիկը, այսօր գտնվում են մոռացման եզրին: Նկարագրված ծեսերից ու տոներից շատերն արդեն չեն նշվում, բնականաբար, մոռացվել են նաեւ դրանց ուղեկցող բազմաթիվ երեւույթներª երգեր, պարեր, ուտեստներ: Եթե չի իրականացվում ծեսը, չեն ստեղծվում նաեւ տիկնիկներ: Մեր մոռացվող տիկնիկների էությունն ու ծիսական խորհուրդը բացահայտելու նպատակով «Արատտա» երիտասարդական ակումբը կազմակերպում է «Անձրեւի հարս» խորագրով ցուցահանդես-մրցույթ: Մրցույթին կարող են մասնակցել նրանք, ովքեր կներկայացնեն հայկական ծիսական տիկնիկներն իրենց երեւակայության լույսի տակª հավատարիմ մնալով տիկնիկի բուն էությանն ու ծիսական խորհրդին:

Աշխատանքները կարող են ներկայացվել առանց ժանրային սահմանափակմանª նկարչություն, քանդակագործություն, ուլունքագործություն, տիկնիկագործություն, ասեղնագործություն, գոբելեն, նշված եւ այլ ժանրերի համատեղում եւ այլն: Հաղթող կճանաչվեն այն 3 մասնակիցները, որոնց աշխատանքները հավանության կարժանանան գնահատող հանձնախմբի կողմից: Մասնակիցների աշխատանքները գնահատող հանձնախմբի կազմում ներգրավված են ազգագրագետ Ժենյա Խաչատրյանը, նկարչուհի Լուսիկ Ագուլեցին: Մասնակիցների համար կկազմակերպվեն հատուկ սեմինար-քննարկումներª հայոց ծիսական տիկնիկների բուն էությանն ու գիտական վերլուծություններին տեղեկացնելու նպատակով: Մրցութային աշխատանքների ամփոփիչ ցուցահանդեսի անցկացման օրն ու ժամը, ինչպես նաեւ այլ մանրամասներ կհայտարարվեն լրացուցիչ:

Ն. ԹՈԽՍԱՆՑ

Լուսանկարներում ներկայացված են նկարչուհի Լուսիկ Ագուլեցու պատրաստած ծիսական տիկնիկները:

www.eter.am

#6 (872) 09.02.2011

ԵՐԲ ԵՍ ՈՒՍԱՆՈՂ ԷԻ...

ՀԱԿՈԲ ՀԱԿՈԲՅԱՆ. «ԱՄԲՈՂՋ ԿՅԱՆՔՍ ՏԱՆՋՎԵՑԻ ԿԻՍԱԳՐԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆՍ ՀԱՄԱՐ»

«Հայերեն գեղեցիկ գրություն մը կարդալե ավելի հաճե

լի բան չկար ինծի համար: Իսկ վատ հայերենով գրվածք մը կարծես փչացած ճաշ ըլլար, որ քեզ հրամցնում էին: Ճիշտ է, որ ուսումս թերի մնաց, եւ ես ամբողջ կյանքս տանջվեցի կիսագրագիտությանս համար: Ինչո±ւ եմ հիշում այս տխուր փաստը: Օրինակի համար մեր հայերեն գրականության ուսուցիչըª աննշան «բանաստեղծ» Վահե Վահյանը, որ մեզ

շարադրություններ էր գրել տալիս եւ ինքը իրեն իրավունք էր տվել դաժանորեն պատժելու իր պատանի ուսանողները, ոչ մի անգամ մի դասաժամ չէր հատկացուցած մի քանի պարզ գիտելիքներ սորվեցնել գրելու մասին, չէ± որ ինք գրող էր… Ի±նչ ասեմ, այս ուղղագրություն չիմանալս ամբողջ կյանքս ինձ կաշկանդել է, եւ երեւի «ֆենոմեն» մըն եմ: Չեմ իմանում առանց ուղղագրության սխալներու գրել: Ինչ անեմ. մեկ է, շատ չմնաց, շուտով գնալու եմ այս աշխարհից…»,- խորհում է ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Հակոբ Հակոբյանը:

-Ես Եգիպտոսում եմ ծնվելª Ալեքսանդրիայում: Հայրս լուսանկարիչ էր, երբեմն նաեւ թղթի վրա էր

նկարում: Հիշում եմª մի օր մի նապաստակ գծեց, հետո ինքս նույն պատկերն արտանկարեցի: Այդ օրվանից էլ սկսվեց սերն առ նկարչություն: Սկզբում հաճախում էի Կիպրոսի Մելգոնյ

ան վարժարանը, այնուհետ տեղափոխվեցինք Կահիրե, այստեղ ես ուսանում էի տեղի գեղարվեստական ակադեմիայի ազատ դասընթացներում: 1952-ին, երբ արդեն տեղափոխվել էինք Փարիզ, ընդունվեցի Ա. Լոտի արվեստանոց, ապա Գրան-Շոմիեր ակադեմիաª Էդուար Գեորգի արվեստանոց: Ցավոք, այդպես էլ չհաջողվեց հիմնավոր կրթություն ստանալ, քանի որ վաղ հասակում կորցրի հորս: Ընտանիքի հոգսը մայրս երկար հոգալ չէր կարող, եւ ես ստիպված էի աշխատել նրան օգնելու համար:

-Վարպետ, Ձեր երիտասարդության տարիների մեծ մասն անցել է Եգիպտոսում, այնուհետ Փարիզում, ինչպիսի±ն էր այնտեղի երիտասարդությունը, եւ ինչպիսի±ն էր այդ միջավայրում ապրող հայ երիտասարդը:

-Դրանք ուրիշ քաղաքակրթության տեր հասարակություններ են: Այնտեղ 18-19 տարեկան մարդն արդեն ազատ ընտրությունների տեր անհատ է: Արտասահմանում մարդը որքան վաղ հասակից կարողանա հոգալ իր հարցերը, այնքան ավելի լավ իր համար: Բայց մեզ մոտ ուրիշ է: Մենք նահապետական ավանդույթով ապրած ժողովուրդ ենք, մեր պապերը չորս պատի մեջ գերդաստանով էին ապրում, մեզ մոտ ծնողն իր հասակ առած զավակին դեռ երեխա է համարում, ամուր պահում կողքին, բայց այնտեղ այլ է: Սա, իհարկե, առավելությունների հետ մեկտեղ թերություններ էլ ունի: Ինչ վերաբերում է սփյուռքահայ երիտասարդներին, մենք միմյանց հանդիպում էինք հիմնականում հայկական ակումբներում: Եթե նկատի ունեք հայապահպանության խնդիրըª համարում եմ, որ սփյուռքում հայտնվելովª հայ մարդն այլեւս հայ չէ…

-Բայց այսօր արդեն մեր կառավարությունը բավական ծրագրեր ունի, որոնք գործում են

ի շահ սփյուռքում հայապահպանության գործի:

-Գնահատում եմ նրանց աշխատանքը, սակայն սփյուռք ասվածը շատ հարաբերական բան է: Չի կարելի սփյուռքահայ անվանել եւ այն մարդուն, ով լքել է, հեռացել է հայրենիքից ինչ-ինչ պատճառներից ելնելով, եւ նույն կերպ կոչել այն մարդուն, ում վռնդել են իր սեփական տնից, հայրենիքից, եւ նա այդ պատճառով

է ապրում օտար երկրումª ամբողջ կյանքում իր տուն դառնալու հույսով: Մեր մայր հայրենիքը դատարկվեց, որովհետեւ 1,5 միլիոն հայ կոտորվեց, փրկվածներին էլ գաղթի ալիքը նետեց աշխարհի տարբեր երկրներ, իսկ այսօ±ր ինչ է կատարվում, այսօր էլ հարյուր հազարավոր հայեր հեռացան հայրենիքից£ Սա ինքնացեղասպանություն չէ±… Երիտասարդը, որ գնում է իր երկրից, այլեւս հայ չէ, նա կորած, մի վերացական մարդ էª առանց ազգության: Հարցնում եք հայկական համայնքի մասի±ն… Սարսափելի բան էր կատարվում հայկական համայնքում, եւ գիտեմª առայսօր այդպես է. զանազան հայկական ակումբներ են գործում, կուսակցություններ, որոնք թշնամի են միմյանց, միաբան չէ սփյուռքն ինքն իր մեջ, անգամ եկեղեցին է պառակտվածª Անթիլիաս, Էջմիածին, այնինչ եկեղեցին մեկը պետք է լինիª Հայ առաքելական եկեղեցի…

-1962-ինª Ձեր ընտանիքի հետ Հայաստան ներգաղթելու առաջին օրերին հանդիպեցիք

հետագայում Ձեր ընկեր Մինաս Ավետիսյանի հետ, կպատմե±ք այդ հանդիպման մասին:

-Նկարիչների միությունումª հանրապետական ցուցահանդեսում հանդիպեցի Մինասին: Երբ մոտեցանք իրար, արդեն նրա նկարը տեսել էի եւ գովասանքի մի քանի խոսք ասացի անկեղծորեն, բայց ինքը, ինձ թվաց, կարծես չուզեց, որ շարունակեմ եւ անմիջապես ինձ հրավիրեց իր արվեստանոց: Շատ ուրախացա եւ մի քանի ժամ հետո, եթե չեմ սխալվում, Ռաֆայել Արամյանի եւ Մելգոնյան վարժարանի սիրելի ընկերոջսª Գրիգոր Քեշիշյանի հետ գնացինք Մինասիª Կոմիտասի փողոցում գտնվող արվեստանոցը: Ինչ մեղքս թաքցնեմ, չգիտեի, թե ինչ ցնցիչ անակնկալ էր ինձ սպասում այնտեղ: Եվ երբ մտա արվեստանոց

եւ հանկարծ պատին տեսա «Իմ ծնողները» եւ «Ջաջուռ» նկարները, չեմ կարող նկարագրել հուզումս եւ ուրախությունս: Միայն կարող եմ ասել, որ դա կյանքիս անմոռանալի պահերից մեկը եղավ: Ես տարիներով Սարյանին էի փնտրել եւ հանկարծ գտնում եմ Մինասին: Չէի կարող պատկերացնել, որ Մինասի պես մի նոր հանճար կա Հայաստանում: Երկար ժամանակ էր, որ այդ տեսակ բացառիկ մի նկարչի չէի հանդիպել, չնայած երկու տարի Փարիզում էի ապրել եւ տեսել շատ նկարիչների գործեր: Այդ պահից վերջնականապես իմ մեջ մի զգացում հաստատվեց Մինասի հանդեպ. ես հասկացա, որ Մինասը ընկերս է, իմ ավագն է, իմ վարպետը: Ամեն անգամ, երբ հիշում եմ Մինասին, երբ տեսնում եմ Մինասի լուսանկարը կամ դիտում նրա որեւէ գործը, հակառակ պատճառած մեծ վայելքին եւ ուրախությանը, կսկիծը սեղմում է սիրտս: Ինչո±ւ այդ հրաշալի էակը, մեր տառապած ժողովրդի անմեղ զավակը այդպես տարաժամ խփվեց: Չէ± որ ամեն տարի Մինասներ չեն ծնվում: Չէ± որ Մինասի պես առաքյալների շնորհիվ է, որ մեր ժողովուրդը վերածնվում է: Այդ է, որ մենք պետք է հասկանանք: Այդ է, որ չհասկացանք Սարյանի կենդանության ժամանակ, Կալենցի, Մինասի ժամանակ: Այսօր կարոտով ենք սպասում մի նոր, 30 տարեկան Մինասի…

-Ինչպիսի±ն է այսօրվա հայաստանաբնակ երիտասարդը Ձեր աչքերով: Երիտասարդների մեջ Ձեր գործի շարունակողներ կամ ապագայի Մինասներ նկատո±ւմ եք:

-Այսօր արդեն հնարավորություններն այլ են, բայց կրկին մտահոգիչ հարցեր կան: Շատ կուզեի, որ մեր երկրում երիտասարդները լավ կրթություն ստանալու հնարավորություն ունենային, չհեռանային երկրից, իրենց գիտելիքներն օգտագործեին մեր երկրի համար: Ցավոք, երիտասարդությունը գաղափարապես ազատ չէ: Տեսեք, 18-20 տարեկան երիտասարդն աշխատանք չունի, գործազրկությունը կախում է ծնում. շարունակ սպասում ես ինչ-որ օժանդակության, շարունակ կախման մեջ ես: Սարսափելի է, որ երիտասարդ մարդը կարիքից դրդված 5000 դրամով քվե է վաճառում: Գիտեք, յուրաքանչյուր մարդ, ով ինչ-որ գործ է անում, ցանկանում է, որ գնահատեն: Բայց նկարիչը պարզապես մասնագիտություն չէ, հոգեվիճակ է: Գրքեր կարդալով չէ, որ նկարել են սովորում, եւ հետո, պարտադիր չէ ինչ-որ մեկի համար նկարել, նկարեք ձեզ համար: Մարդու մեջ շատ թաքնված գաղտնիքներ կան եւ գուցե ուշ, բայց կբացահայտվեն: Մոնեն ասում էրª մի վախեցեք վատ նկարելուց, եթե ժամանակի ընթացքում հղկվեցª լավ, իսկ եթե ոչ… Արվեստագետն իրավունք չունի նկարել ու սպասել, որ անպայման գնեն իր գործը: Օրինակ, երբ հերթական նկարի վրա կատարած տքնալից աշխատանքից հետո ինձ պաշարում է այն կասկածը, թե արդյո±ք իմ կտավները, իմ արածը պետք են կյանքին, մարդկանց, եւ երբ հետո տեսնում եմ կերպարվեստի հրաշալի գործերը, որոնցից լույս եւ ջերմություն է բխում, ես համոզվում եմ, որ իզուր չեմ իմ կյանքի լավագույն ժամերը նվիրում նկարչությանը, իմ սիրած աշխատանքին: Ուզում եմ, որ երիտասարդները այսպես ոգշնչվեն:

Զրուցեց ՆԱԻՐԱ ԹՈԽՍԱՆՑԸ

www.eter.am

#5 (871) 03.02.2011

ԹԵՂՈՒՏՈՒՄ ՄԵՏԱՂԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՄԲ ԶԲԱՂՎԵԼ ԵՆ ԱՎԱՆԴԱԲԱՐ

Թեղուտի հանքավայրի շահագործման համար

անհրաժեշտ տարածքներում գտնվող պատմության եւ մշակույթի հուշարձանների պահպանությունն ու անվթարությունն ապահովող միջոցառումների շրջանակներում 2009 թվականի օգոստոսի 6-ից մինչեւ նոյեմբերի 8-ը ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտի հնագիտական արշավախումբը պեղումներ է կատարել Թեղուտ եւ Շնող գյուղերի շրջակա հուշարձանների տարածքում` Դուքանաձոր, Ղարաքոթուկի հողեր եւ Բովեր տեղամասերում: Աշխատանքներ են տարվել հանքավայրի, կառուցվող ճանապարհների եւ

պոչամբարի տարածքներում` Հուռնի ղաշ, Կռնգեր, Փիջուտ, Ձորիգեղ, Լորուտ (Ֆիրմի բաղեր), Խառատանոց, Մաշնանց բաղեր, Բրագձոր, Զնգանեք, Հոսանց գոմեր կոչվող հատվածներում: Իրականացված հնագիտական պեղումների արդյունքների մասին զրուցեցինք արշավախմբի ղեկավար, ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտի ազգագրագետ Սուրեն

Հոբոսյանի հետ:

-Թեղուտում եւ շրջակա տարածքում շատ վաղուց պեղումներ կատարվել են, սակայն լուրջ ուսումնասիրություններ չեն եղել: Հողահարթեցման ու շինարարական աշխատանքների ժամանակ գտնվել են խեցեղեն, կենցաղային տարբեր առարկաներ: Պատմագրական նյութերում այս տարածքի մասին տեղեկություններ գրեթե չկան, ուստի շատ դժվար էր կողմնորոշվել`որտեղից սկսել աշխատանքները: Թեպետ ազգագրագետ եմ, բայց արշավախմբի ղեկավարությունը հանձնարարվեց ինձ, քանի որ ծնունդով Շնող գյուղից եմ եւ քաջածանոթ եմ տարածքին: Սկսեցինք բանահավաքչությունից. մեզ անհրաժեշտ տեղեկություններ հավաքեցինք գյուղի մեծահասակ բնակիչներից: 2009-ին պայմանագիր կնքվեց «Թեղուտ» ՓԲԸ-ի հետ, իսկ հուլիսից սկսեցինք պեղումները հենց հանքերի իրացման տարածքում:

-Պեղումները մեկնարկեցին մի քանի տեղամասում միաժամանակ, ինչո՞ւ:

-Դժվար էր կողմնորոշվել` որտեղից սկսել: Արտաքին ոչ մի նշան չէր հուշում հուշարձանի

գոյության մասին: Կողմնորոշվելուն օգնում էին գյուղի մեծերի պատմածները եւ այն, ինչ լսել էի մանկությանս տարիներին:

Ղարաքոթուկի տարածքը (այս անվանումն այժմ փոխարինել ենք Լորուտի հողեր ավելի հին անվանումով) գտնվում է ծովի մակերեւույթից 600-900մ բարձրության վրա: Պայմանները բարենպաստ են եղել գյուղատնտեսության եւ այգեգործության համար: Այստեղ պեղեցինք 12-13-րդ դարերով թվագրվող հնձաններ, ինչը ապացուցեց, որ այդ շրջանում այստեղ զբաղվել են գինեգործությամբ: Պեղեցինք նաեւ մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակով թվագրվող 12 դամբարան. հնագիտական նյութն այնքան էլ հարուստ չէր, սակայն հայտնաբերվեցին գինու գավաթներ, որոնք առայժմ իրենց տեսակով եզակի են, նմանվում են վրացական եղջյուրաձեւ անոթներին: 2010-ին այդ դամբարաններից վերեւ մենք գտանք խիստ ավերված մի շինության հետքեր. 13-14-րդ դարերի ուշ միջնադարյան եկեղեցի էր:

Պատերի ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ բազմիցս վերակառուցվել էր:

-Հաջորդ տարածքը Դուքանաձո՞րն էր:

-Դուքանաձորը Շնող գյուղի ավանդական ձմեռանոցներից է, գտնվում է գյուղից 10կմ հարավ: Տեղանքն անտառոտ է, ընդգրկում է հիմնական հանքավայրի տարածքը: Ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ հանքանյութի պաշարների մասին իմացել են նաեւ մեր նախնիները: Դա են վկայում այսօրվա հանքին կից գտնված երկու ձուլարանները: Թոնրի կամ կարասի նմանվող մի տարա գտանք, որի

բարձրությունը մոտ 1,65մ է: Պատերի վրա` ներսի կողմից, 3-4սմ հաստությամբ մետաղական շերտ էր մնացել: Հողաշերտից 2մ խորությունում բացվեցին ուղղանկյունաձեւ շինության պատեր: Հատակի վրա` հորի շուրջը, հողն ասես վառված լիներ£ Ենթադրում ենք` շատ բարձր ջերմության ազդեցությամբ: Կարծում ենք` այստեղ ժամանակին հալված մետաղ է կուտակվել: Միմյանցից 10կմ հեռավորության վրա գտնվող այս պեղավայրերում ամենուր հայտնաբերվում է խարամ: Սա հիմք է տալիս ենթադրելու, որ այս հանքերը ավանդաբար շահագործվել են: Եթե ուշադրություն դարձնենք «Դուքանաձոր» օտարալեզու տեղանվան ստուգաբանությանը, ապա «դուքան» նշանակում է առեւտրի կետ, արհեստանոց-խանութ հիշեցնող դուքանները տարածված էին հատկապես Թիֆլիսում: Չի բացառվում, որ այստեղ ժամանակին մետաղագործական արհեստանոցներ եղած լինեն:

-Բովերում Ձեր արշավախմբի հայտնաբերած 17-18 դարերի եկեղեցին մնալու է ներկայիս հանքերի պոչամբարի տարածքում: Մշակութային արժե՞ք ենք կորցնելու:

-Բովերը եւս Շնողի հանդամաս է, գտնվում է գյուղից 7կմ հարավ: Այս տարածքի ուսումնասիրությունն էլ հիմք է տալիս պնդելու, որ մարդիկ հնում զբաղվել են մետաղագործությամբ: Բովերում, սակայն, ամենաուշագրավը 17-18-րդ դարերի շինությունն է`շրջապատված 10-12-րդ դարերի տապանաքարերով: Դրանցից մեկի վրա արձանագրություն կա, որը վերծանելն առայժմ բարդ է: Շինությունը, հավանաբար, գերեզմանատուն-դամբարանի մատուռ է կամ եկեղեցի: Այստեղ հայտնաբերված դամբարանների պեղումների արդյունքում գտանք խեցեղենի կտորներ, սպասքի պարագաներ, կճուճներ, երեք բրոնզե ապարանջան: Իսկ անտառածածկ տարածքում մեր արշավախմբի հայտնաբերած խոնարհված մատուռը, որ գտնվում է հանքերի պոչամբարի տարածքում, կտեղափոխվի եւ կվերականգնվի: Այսինքն` մենք այն չենք կորցնի:

-Պեղումները շարունակվեցին նաեւ 2010-ի՞ն:

- 2010-ին պեղումներ սկսեցինք Ձորիգեղում: Սա եւս ժամանակին եղել է Շնողի հանդամաս, գտնվում է գյուղից 8կմ հարավ: Մինչեւ 30-ականները այն բնակելի գյուղ էր: 60-ականներին հողահարթեցման աշխատանքների ժամանակ այստեղ քառաթեւ խաչի բեկորներ են գտնվել, որոնք հիմա պահվում են գյուղի թանգարանում: Այստեղ մեզ բավական ուշագրավ աշխատանք էր սպասում: Ամենավերին շերտում գտանք ուշ շրջանի թաղումներ, ավելի խորքում կային քրիստոնեական թաղումներ, իսկ ստորին շերտերում` մ.թ.ա 16-րդ դարով թվագրվող դամբարան եւ 28-27րդ դարերով թվագրվող բնակավայրերի հետքեր: Բացվեց նաեւ մ.թ.ա 3-րդ հազարամյակով թվագրվող մի շինության պատ, որը կպեղենք արդեն այս տարի: Այդ նույն հորում գտանք կավե շքեղ մի սափոր, որը հիմա վերկանգնվում է: Կարծում ենք` 2011-ի

պեղումները չեն հիասթափեցնի:

Զրուցեց ՆԱԻՐԱ ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԸ

www.eter.am

#5 (871) 03.02.2011

ՏՅԱՌՆԸՆԴԱՌԱՋ. ՏՈՆ ՔԱՌԱՍՆՕՐՅԱ ԳԱԼՍՏՅԱՆՆ ՔՐԻՍՏՈՍԻ Ի ՏԱՃԱՐՆ

Փետրվարի 14-ին Հայ առա

քելական եկեղեցին տոնում է Տեառնընդառաջը: Սակայն ժողովուրդը դեռ նախօրեին է սկսում ծիսական արարողությունները: Տոնի Տեառնընդառաջ անունը ստուգաբանվում է քրիստոնեական ավանդությամբ: Համաձայն ավանդական օրենքիª քառասուն օրական զավակին մայրը պիտի տաներ տաճար, ընծայաբերեր աճարին: Քառասուն օրական Հիսուսին տաճար է տանում Աստվածամայրը: Սիմեոն անունով արդար ու բարեպաշտ ծերունին, որն Աստծուց խնդրում էր իր կյանքը երկարացնել այնքան, մինչեւ տեսնի աշխարհի ու մարդկության Փրկչին, հրաշքով զգում է մանուկ Հիսուսի ներկայությունն եւ ելնում ընդառաջ (այտեղից էլª «Ելանել ընդ առաջ Տեառն» արտահայտությունը):

Հայ եկեղեցու կանոնի համաձայն, տոնի նախօրեին, երեկոյան ժամերգությունից հետո կատարվում է նախատոնակ: Այն ավետում է Տերունի տոնի սկիզբը: Հնում, ինչպես նկարչուհի Լուսիկ Ագուլեցին է պատկերում իր ծիսական կարգը ներկայացնող գեղանկարում, աղջիկները կալկաչաներով (փայտե ձողեր, որոնք իրար զարկելով աղմուկ էին բարձրացնումª ի նշան տոնի մեկնարկի) փողոց էին դուրս գալիս£ Կենաց ծառեր էին պատրաստում, նորապսակ զույգ ունեցող ընտանիքի տանտիկինը անուշեղենով ու մրգերով զամբյուղներ էր նվիրում խնամիներին:

Դրանցում սովորաբար սկեսուրը նորահարսի

համար զարդեղեն, նվերներ էր դնում, մրգեր, չարազ, անուշեղեն, նաբաթ:

Գրեթե ամենուր ցորենից, գարուց, կորեկից, ոսպից ու սիսեռից աղանձ էին պատրաստում:

Սովորաբար նախատոնակի արարողության ավարտին կատարվում էր Անդաստանի արարողություն, որն այսօր էլ կատարվում է եկեղեցումª օրհնվում են աշխարհի չորս ծագերը: Անդաստանին հաջորդում է մոմերի օրհնության արարողությունը: Եկեղեցու կանթեղներից վերցված կրակով եկեղեցիների բակերում վառվում են խարույկներª իբրեւ Քրիստոսի լույսի խորհրդանիշ: Տեառնընդառաջը հայոց կենցաղում հայտնի է տարբեր անվանումներովª Տերընդեզ, Տրընդեզ, Տերընտաս, Տանդառեջ, Դառդառանջ, Դռնտառունչ, Դռդոռաջ, Դոռոնջ, Դառանջ, Տոռոնջ-տոռոնջ, Տառինջ-տառինջ, Տնդալեշ, Մելետ, Մելեմետ-Տերընտաս եւ այլն:

Առավել տարածված էր Տրընդեզ անունը: Տոնը ծագմամբ շատ ավելի հին է£

Այն կապվել է կրակի եւ արեւի հեթանոսական Միհր աստծո պաշտամունքի հետ: Դեռեւս հնագույն ժամանակներից տոնի ամենատարածված բաղադրիչը ծիսական խարույկի հետ կապված արարողությունն է եղել£ Այն վառել են տոնի նախորդ օրըª փետրվարի 13-ին, երեկոյան ժամերգությունից հետո:

Գյուղերում տոնական խարույկի համար նախապատրաստում էին հատկապես ցրտեն, ցիրդ կամ ցրդի կոչված ծառի ճյուղերը (ըստ ավանդության, նորածին Քրիստոսին այդ ծառի ճյուղերով են բարուրել): Խարույկը վառելու իրավունքը հիմնականում վերապահվում էր երիտասարդներին, հատկապեսª նորափեսային: Գեղեցիկ ու բազմազան էին Տրընդեզի խարույկի շուրջ տեղի ունեցող ծեսերը: Տրընդեզը բնության զարթոնքի տոն էր: Արեգակ-կրակի պաշտամունքային տոնը առավելապես կապված էր խարույկի հետª կրակ, ծուխ, մոխիր…Սրբազան խարույկի մոխիրը լցնում էին տան չորս անկյուններում, որպեսզի տարին հաջող լիներ, լցնում էին թուխսի տակ, որ ճտերն անվնաս դուրս գան: Կանայք այն լցնում էին կճուճների վրա, որպեսզի դրանք միշտ առատ լինեն: Չբեր կանայք սրբազան կրակով խանձում էին ներքնազգեստըª ակնկալելով պտղաբերություն: Սկեսուրներն իրենց նորահարսի հագուստից նրանից գաղտնի մի կտոր էին պոկում ու նետում խարույկը, որպեսզի երիտասարդ նորահարսը մաքրագործվեր:

Բարեհաջող ծննդաբերելու համար մոխիրը լուծում էին ջրի մեջ եւ խմեցնում ծննդկանին: Այդ մոխիրը որպես դեղ էին օգտագործումªքսելով մարմնի ցավոտ մասերին: Կրակի ածխացած կտորները քսում էին կոպերին, որ աչքի լույսը պայծառ լինի: Այդ խարույկի ածխով նաեւ մառանի եւ տան երդիկներին գծում էին շրջանակներª չար աչքից խուսափելու համար, իսկ մոխիրը գարնանը շաղ էին տալիս արտերում, որպեսզի մկները ցանքսը չվնասեն: Խարույկից մոմեր էին վառում, մի մասն այրում ու պահում էին, որ հետագայում դրանք վառելու միջոցով առնեն երաշտի դեմն կամ դադարեցնեն կարկուտը: Այդ նպատակով Լոռիում խարույկի մոխիրը խառնում էին Ս.Սարգսի տոնական փոխինձին եւ կարկուտի ժամանակ շաղ տալիս դեպի երկինք կամ այգիների մեջ: Խորհրդավոր ծուխը որ կողմ թեքվեր, այդ ուղղությամբ էլ համայնքի բանիմաց ծերերը ճշտում էին տվյալ տարվա ընթացքում ակնկալվող հաջողության ճանապարհը: Գյուղերում զանազան գուշակություններ էին անում. եթե ծուխը հարավ կամ արեւելք գնար, հասկը կամ բերքը լավ էր լինելու, իսկ եթե հյուսիս կամ արեւմուտք` վատ: Խարույկը վառելու միջոցին շատ հաճախ հրացաններով կրակում էին£ Այդ ձայնից շները վախենում էին եւ որ կողմ փախչեին, այդ տարվա բերք ու բարիքի առատությունն այդտեղից էր սպասվելու: Կրակի ծխի ուղղությամբ նաեւ գուշակում էին, թե որ կողմից է գալու ցանկալի փեսացուն կամ հարսնացուն:

Տոնի նախօրեին հյուրընկալվեցինք նկարչուհի Լուսիկ Ագուլեցուն:

Տիկին Լուսիկը միշտ էլ առանձնակի է նախապատրաստվում տոներին:

Տաղավար տոների նախօրեին նա համապատասխան կենաց ծառեր է պատրաստում: Մի քանի օրից պատրաստ կլինի նաեւ Տեառնընդառաջի ծառը: Սովորաբար նկարչուհին այն ձեւավորում է այսպես: Սկուտեղի մեջ փոխինդ է լցնում, կենտրոնում դնում է կարմիր խնձոր, որը կյանքի խորհուրդն ունի եւ տոնի գլխավոր հերոսներիª արական ու իգական սեռի հարաբերությունն է խորհրդանշում: Խնձորի մեջ անհրաժեշտ է խրել ծառի ճյուղ, այն զարդարել եգիպտացորենի ծաղկած փաթիլներով (ադիբուդիով)ª ի նշան ծաղկած ծառի, ճյուղերին կարելի է կապել կանաչ-կարմիր ժապավեններ, որոնք խորհրդանշում են երիտասարդ զույգերին: Ձեւավորում են նաեւ փոխինդըª դրան տոնի խորհրդիª արեւի տեսք տալով: Այդ նպատակով օգտագործում են սիսեռ, դդմի կուտ, այլ հացահատիկներ: «Սա տոնը գեղեցիկ նշելու իմ առաջարկն է, բայց յուրաքանչյուր տանտիկին ինքն է որոշում, թե ինչպես իր հարկի տակ նշի տոնը: Ամեն դեպքում ցավով պետք է ասեմ, որ ազգային տոները նշելու շատ գեղեցիկ ավանդույթներն օր օրի վերանում են: Նախկինում Տեառնընդառաջի տոնին, կրակի շուրջ ժողովուրդը գեղեցեիկ երգեր էր երգում, օրինակ` «Ճրագ, ճրագ ճշմարիտ, ճշմարտախոսիկ Մարգարիտ…», «Մարիամ, Մարիամ, դու կուս էս, հոգւով,

մարմնով յուս ես, Էթամ դատեմ բարութիւն, Հոգիս տանիս արքայութիւն…», գեղեցիկ խմբակային պարեր էին պարում, կրակի շուրջ խաղեր կազմակերպում»,- պատմում է տիկին Ագուլեցին:

Այսօր պահպանվել է միայն կրակի վրայից թռչելու ավանդույթը£ Նշենք նաեւ, որ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի տնօրինությամբ, արդեն մի քանի տարի է, ինչ Տեառնընդառաջի պատարագից հետո հայոց եկեղեցիներում կատարվում է նորապսակների օրհնության կարգ: Տեառնընդառաջի տոնին Հայաստանյայց բոլոր եկեղեցիներում մատուցվում է սուրբ պատարավ: Եթե Տեառնընդառաջի օրը համընկնում է մեծ պահքի շրջանին, ապա բացվում են եկեղեցիների սուրբ խորանների վարագույրները, մատուցվում է բաց պատարագ:

Ն.Հ.

www.eter.am

#5 (871) 03.02.2011

ՆՈՐ ԿՐԹԱԿԱՆ ԾՐԱԳԻՐ

2006 թվականից Երեւանի պետական համալսարանում գործում է Եվրոպական ուսումնասիրությունների կենտրոնը: Կենտրոնի գործունեության հիմնական ոլորտներն ենª կրթություն, միջմասնագիտական եւ նեղմասնագիտական հետազոտություններ, փորձագիտական վերլուծություն, ԵՄ տեղեկատվական կենտրոն: Կենտրոնի տնօրեն Արթուր Ղազինյանի հետ զրույցի ժամանակ պարզեցինք, որ իրենք Եվրոպական

ուսումնասիրությունների միջմասնագիտական մագիստրոսական ծրագրի երկու դրամաշնորհ են շահել: Եվրոպական ուսումնասիրությունների կենտրոնը, Հայաստանում Եվրոպական միության պատվիրակության աջակցությամբ, ՀՀ կրթական համակարգում առաջին անգամ 2008-ին

մշակել եւ ներկայումս արդյունավետ իրականացնում է «Եվրոպական ուսումնասիրություններ» միջմասնագիտական մագիստրոսական ծրագիրը: «Մագիստրոսական ծրագիրը մշակվել է ԵՄ անհատ փորձագետների աջակցությամբ եւ ԵՄ անդամ պետություններում գործող հեղինակավոր գիտական ու կրթական հաստատությունների հետ արգասաբեր համագործակցության արդյունքում եւ լիովին համապատասխանում է ԵՄ կողմից ներկայացվող պահանջներին ու չափանիշներին»,- նշեց պարոն Ղազինյանը: Ծրագրի տեւողությունը 2 տարի է: Բաղկացած է պարտադիր եւ կամընտրովի դասընթացներից, որոնք հավասարապես բաժանված են Եվրոպական ուսումնասիրությունների միջմասնագիտական ծրագրի մաս կազմող իրավագիտական, քաղաքագիտական, կառավարման եւ տնտեսագիտական կրթաբլոկների միջեւ:

Եվրոպական ուսումնասիրությունների մագիստրոսի որակավորման աստիճան ստանալու համար

ուսանողը պետք է հաջողությամբ լրացնի 120 կրեդիտ ուսումնական բեռնվածությունª ներառյալ 12 կրեդիտ ծավալով մագիստրոսական ատենախոսությունը եւ 66 կրեդիտ ծավալով մասնագիտական դասընթացների կրթամասը:

Դասավանդման գործընթացին, բացի ԵՊՀ բարձրորակ պրոֆեսորադասախոսական անձնակազմից, մասնակցում են նաեւ ինչպես ՀՀ-ում մշտապես գործող դիվանագիտական ներկայացուցչությունների փորձագետներ, այնպես էլ գործընկեր համալսարանների անհատ պրոֆեսորներ: Ծրագրի ավարտին ուսանողները կստանան «Եվրոպագիտություն» մասնագիտությունը, որը ՀՀ Կառավարությունը հաստատել է 2010թ. Նոյեմբերին: Երկրորդը

«Մարդու իրավունքներ եւ

ժողովրդավարացում» տարածաշրջանային

միջմասնագիտական մագիստրոսական ծրագիրն է: 2011թ.-ից, Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից հայտարարված գրանտի շրջանակներում, Եվրոպական ուսումնասիրությունների կենտրոնը ծրագրում է իրականացնել Հայաստանում եւ ԵՄ Արեւելյան գործընկերության ողջ տարածաշրջանում նախադեպը չունեցող «Մարդու իրավունքներ եւ ժողովրդավարացում» միջմասնագիտական տարածաշրջանային մագիստրոսական ծրագիրը: Այն իրականացվելու է 4 գործընկեր համալսարանների կողմից (Երեւանի պետական համալսարան, Կիեւի Տարաս Շեւչենկոյի անվան ազգային համալսարան, Բելառուսի պետական համալսարան եւ Մոլդովայի քաղաքական եւ տնտեսագիտական եվրոպական ուսումնասիրությունների համալսարան): Ծրագրի շրջանակներում ուսանողները կստանան մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարացման ոլորտում համապարփակ տեսական գիտելիքներ եւ պրակտիկ ունակություններ: Ծրագրի շրջանակներում նախատեսվում է ուսանողների եւ դասախոսների փոխանակում, ուսուցողական այցեր ԵՄ ինստիտուտներ, վերապատրաստում ծրագրին մասնակից երկրներում: Ծրագրի տեւողությունը 2 տարի է: Հարկ է նշել, որ աշխարհում գործում է նմանատիպ 5 ծրագիր: «Մեզ մոտ չեն գործելու Հայաստանի կրթական ոլորտում արմատացած ավանդույթները: Մեզ ուղղակի եվրոպական դիպլոմի հավակնորդներ պետք չեն, մեզ պետք են հասարակական կյանքում ակտիվորեն ներգրավված, եվրոպական արժեքային համակարգին գաղափարական նվիրվածություն ունեցող ուսանողներ, մարդիկ, որոնք հետագայում իրենց գործուն եւ արդյունավետ ներդրումը կունենան մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ ժողովրդավարական գործընթացներում: Ընդունելության կարգը դեռ մշակման փուլում է: Անվճար ուսուցման 10 տեղ նախատեսել ենք տեղացի ուսանողների եւ 5-ական անվճար տեղերª գործընկեր համալսարանների ուսանողների համար: Եվս 5, սակայն վճարովի տեղ ավելացրել ենք մեր կողմից: Ուսանողները երկու կիսամյակ կրթություն կստանան Հայստանում, այնուհետ, իրենց ընտրությամբ, կտեղափոխվեն գործընկեր համալսարաններ: Հայաստանում նրանց կդասախոսեն իրենց մասնագիտական ոլորտում կայացած, բարձրակարգ մասնագետներ: Յուրաքանչյուր երկրում ապրելու դեպքում ուսանողներն իրենց կացության եւ ծախսերի համար կստանան մոտ 250 եվրո ամսական կրթաթոշակ: Ընդունելության քննությունները, հավանաբար, կսկսվեն մայիս ամսին, իսկ դասընթացները կսկսվեն նոր ուսումնական տարում: Կրթական ծրագրի մոդելը տարբերվում է ավանդականից: Յուրաքանչյուր առարկա դասավանդվելու է մեկ շաբաթ, այսինքնª առարկաներն ուսումնասիրվելու են հաջորդականության սկզբունքով»,- ասաց կենտրոնի տնօրեն Արթուր Ղազինյանը: Կենտրոնի շրջանակներում ներկայումս աշխատանքներ են տարվում կարիերայի կենտրոնի հիմնադրման ուղղությամբ, որի տվյալների բազայում ընդգրկված կլինեն եվրոպական կրթություն ունեցող, միջազգային կրթական ծրագրերի մասնակցած բարձրակարգ մասնագետները, որոնք իրենց մասնագիտությանն ու որակավորմանը համապատասխան աշխատանք են փնտրում: Կենտրոնում գրանցվելը հնարավորություն կտա ստեղծել անձնական էջը, տեղակայել այնտեղ անհրաժեշտ տեղեկատվություն: Կենտրոնը հնարավորություն է տալիս ուղղակի կապ հաստատել ՀՀ-ում եւ դրա սահմաններից դուրս գործող մեծ թվով գործատուների հետª առավել ցանկալի եւ բարձր վարձատրվող աշխատանք գտնելու համար: «Մեր կենտրոնում գործում է ԵՄ ռեսուրս կենտրոն, Եվրոպագիտությանը (ԵՄ իրավունք, տնտեսագիտություն, քաղաքագիտություն, մարդու իրավունքներ եւ ժողովրդավարություն, սոցիոլոգիա, պատմություն) վերաբերող հարուստ գրադարան, համակարգչային լսարան եւ էլեկտրոնային գրադարան: Կենտրոնի հատուկ վերապատրաստում անցած աշխատակիցները կօգնեն ուսանողներին գտնել անհրաժեշտ նյութերը£ Անհրաժեշտության դեպքում հնարավորություն կտրվի դրանք տպագրել եւ բազմացնել: Ռեսուրս կենտրոնի ծառայություններն անվճար են, դրանցից կարող է օգտվել յուրաքանյուր մարդ, ում հետաքրքրում է Եվրոպական Միությանն առնչվող հիմնահարցերը»,- նշեց Արթուր Ղազինյանը:

Ն.Հ.

ՈՒՀԱ. ՁՄԵՌԱՅԻՆ ԳԱՎԱԹ

Ուրախների ու հնարամիտների ակումբը Հայաստանում եւս բազմաթիվ անդամներ ունի£ Խաղ-

մրցույթի հանդեպ հետաքրքրությունը չի մարում£ Ավելին, այս տարի առաջին

անգամ Ծաղկաձորում կազմակերպվեց «Ձմեռային գավաթի» խաղարկություն£ Առաջին փուլում առավելագույն միավորներ հավաքեց ԵՊՀ-ի թիմը£ «Երկրորդ անգամ ենք ներկայացնում համալսարանը£ Առաջին անգամ սահմանափակվեցինք կիսաեզրափակիչով: Այս անգամ ամեն ինչ արել էինք, որ ներկայանայինք այնպիսի թիմով, այնպես հանդես գայինք, որ բարձր պահեինք համալսարանի անունը»,- ասում է թիմի ավագ Ալիկը: Կազմակերպիչներից Արամ Մելիքյանն ասում է, որ ոչ պաշտոնապեսª «Բազե» հավաքի շրջանակներում մեկ անգամ արդեն անցկացվել էր սեզոնային գավաթի խաղարկություն: «Այս խաղարկության կազմակերպման առաջարկությունն արել էր «Younglife» ակումբը: Մեր նպատակն էր ուսանողներին համախմբել մի գաղափարի շուրջը, որի անունն է ՈՒՀԱ: Ստացվեց: Մենք բախվեցինք խնդիրների, որ հաշվի չէինք առել, որոնք շտկման կարիք ունեն£ Ասենքª բեմը թատրոնի բեմի նման չէր, իսկ խմբերը սովոր էին հենց այդպիսի բեմերի: Բայց դրանք լուծվող հարցեր են, եւ հաջորդ անգամ կիմանանք, թե ինչպես բեմը ռացիոնալ օգտագործենք»,- ասում է Արամը եւ ավելացնում, որ թիմերը լավ էին պատրաստվել, բայց, դե, պաշտոնական լիգան ավելի պրոֆեսիոնալ է: «Այս խաղարկությունը պաշտոնական լիգայի հետ կապ ունի այնքանով, որ նույն անձնակազմն է զբաղվել կազմակերպչական հարցերով, թիմերով: Որպես առաջին փորձ, կարելի է հաջողված համարել: Այսօր բոլորի արդյունքները համարյա նույնն էին: Կարծում եմª հաջորդ խաղին թիմերն ավելի լուրջ կպատրաստվեն»,- թիմերի աշխատանքի մասին իր կարծիքը հայտնեց ժյուրիի նախագահ, Հայաստանի ուսանողական ազգային ասոցիացիայի հիմնադիր նախագահ, Հայաստանի ՈՒՀԱ-ի ուսանողական լիգայի հիմնադիր Աբրահամ Բաղչագուլյանը:

Համալսարանականները եզրափակիչ անցան 11 միավորով: «Այսօր ավելի շատ տարածված է եւ ընդունվում է գռեհիկ հումորը: Ինտելեկտուալ հումորը հնարավոր է` դահլիճում քչերը հասկանան, բայց ժյուրին` գնահատի»,- իրենց հաջողության գաղտնիքն են բացահայտում ԵՊՀ-ի թիմի տղաները:

Առաջին խաղում վաստակած միավորները թիմերը կաշխատեն ավելացնել եզրափակիչ խաղի ժամանակ, որը տեղի կունենա փետրվարի 25-27-ին դարձյալ Ծաղկաձորում: Իսկ հաղթող թիմը կդառնա առաջին գավաթակիրը եւ կստանա հանգստյան ուղեգիր:

Համալսարանականներին սատարելու էին գնացել ոչ միայն տարբեր ֆակուլտետների ուսանողները, այլեւ ԵՊՀ ուսանողների, շրջանավարտների եւ հասարակայնության հետ կապերի գծով պրոռեկտոր Ռուբեն Մարկոսյանն ու մշակույթի կենտրոնի տնօրեն Կարինե Դավթյանը: Նշենք նաեւ, որ ԵՊՀ Ուրախների եւ հնարամիտների ակումբը գործում է դեռեւս 1997-ից: Սկզբում թիմն անվանում էին «Современные экономисты», որի կազմում տնտեսագիտության ֆակուլտետի ուսանողներն էին: Այժմ ակումբը գործում է ԵՊՀ մշակույթի կենտրոնի կազմում: 2007-ի մայիսին թիմն ՈՒՀԱ ուսանողական լիգայում գրավել է առաջին տեղը:

ՆՈՐ ԱՆՎԱՆԱԿԱՐԳª «ՈՒՍԱՆՈՂԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ»

Օրերս Երեւանի պետական դրամատիկական թատրոնում ամփոփվեցին «Նա/Նե-2010»ամենամյա լրագրողական մրցույթի արդյունքները, կայացա

վ մրցանակաբաշխության հանդիսավոր արարողություն: Արդեն երրորդ անգամ անցկացվող «Նա/Նե»-ն այս տարի անակնկալ ուներ. ավանդական վեց անվանակարգերինª հեռուստատեսային նյութ, տպագիր հոդված, ռադիոնյութ, առցանց եւ բլոգում տեղադրված հոդված, լուսանկարչական աշխատանք, սոցիալական եւ առեւտրային գովազդ, որն ապրանքը գովազդելիս անդրադառնում է կնոջ կերպարին կամ գենդերային հավասարությանը, ավելացել էր եւս մեկըª ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ի կողմից հայտարարված «Ուսանողական աշխատանք» անվանակարգը: «Ուսանողական աշխատանք» անվանակարգի առաջին մրցանակին եւ ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ի կողմից սահմանված HTC բջջային հեռախոսին ու «Նա/Նե» արձանիկին արժանացավ Վ.Բրյուսովի անվան լեզվաբանական համալսարանի ուսանողուհի Սեդա Ստեփանյանը£ Երկրորդ մրցանակը հանձնվեց ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի ուսանող Տարոն Կոխլիկյանին£ Երրորդ մրցանակը շնորհվեց Տնտեսագիտական համալսարանի ուսանողուհի Արփինե Այվազյանին£ Բոլոր անվանակարգերում սահմանված էին երեքական մրցանակ: Հաղթողն արժանանում է «Նա/Նե» արծաթե արձանիկի (գավաթի տեսք ունեցող մրցանակը պատրաստված է արծաթից եւ խորհրդանշում է նա-նե-ին՝ կնոջն ու տղամարդուն եւ կենաց ծառը, որը խոսափողի տեսք ունի) եւ 300.000 դրամ գումարային պարգեւի, երկրորդ մրցանակի համար սահմանված է հավաստագիր եւ 150.000 դրամ պարգեւ, երրորդ մրցանակի համարª հավաստագիր ու 75.000 դրամ պարգեւ: Հիշեցնենք, որ այս տարի մրցույթին 7 անվանակարգում ներկայացվել էր ավելի քան 100 լրագրողական աշխատանք: Մրցույթի աջակիցներն են Երեւանում Բրիտանական դեսպանատունը, ԵԱՀԿ երեւանյան գրասենյակը, ՄԱԿ-ի բնակչության հիմնադրամը եւ ՎիվաՍել-ՄՏՍ-ը: «Հեռուստատեսային ռեպորտաժ» անվանակարգում երրորդ տեղը զբաղեցրեց Լուսինե Ղարիբյանը, երկրորդ մրցանակի արժանացան երկու լրագրողª Սոնա Աբրահամյանը եւ Անի Ստեփանյանը: «Ռադիոնյութ» անվանակարգում առաջին մրցանակին արժանացավ «Ռադիո Հայ» ռադիոկայանի լրագրող Արմինե Գեւորգյանը£ Երկրորդ մրցանակը հանձնվեց «Ազատություն» ռադիոկայանի «Մաքս Լիբերթի» ծրագրի լրագրող Նանե Սահակյանին, իսկ երրորդ մրցանակըª Հանրային ռադիոյի «Լյուն-Սե» ծրագրի լրագրող Զարուհի Քոչարյանին£ «Տպագիր հոդված» անվանակարգում առաջին մրցանակը հանձնվեց «Առավոտ» օրաթերթի լրագրող Գոհար Հակոբյանին, երկրորդ մրցանակըª Վանաձորի տպագիր պարբերականի թղթակից Տիգրան Մանուչարյանին, երրորդ մրցանակըª ՙԱռավոտ՚ օրաթերթի լրագրող Մարիաննա Հակոբյանին:

«Առցանց եւ բլոգում տեղադրված հոդված» անվանակարգում մրցանակակիրներ դարձան`

1. www.ankakh.com - Աննա Մուրադյան

2. www.hetq.am - Ադրինե Թորոսյան

3. www.eurasianet.org/- Գայանե Աբրահամյան

«Լուսանկարչական աշխատանք» անվանակարգում գլխավոր մրցանակը հանձնվեց լուսանկարիչ Իննա Մխիթարյանին:

«Սոցիալական եւ առեւտրային գովազդ» անվանակարգում`

1. «Ստատուս Հոլդինգ»

2. «Փրայմ քոմերշլ»

3. «Դիմ քոմյունիքեյշն»

Սպասենք «Նա/Նե»-2011-ին: